Aan wie oplet toont zich de zeedijk

http://www.noordhollandsdagblad.nl/wandelen/verhalen/article11448391.ece

Diemerzeedijk ter hoogte van De Vijfhoek en electriciteitscentrale

Diemerzeedijk ter hoogte van De Vijfhoek en de elektriciteitscentrale. Erfgoedserie Het gelijk van Heemschut. Foto HDC Media/Peter Schat

Zilte zeelucht snuift men er niet meer op. Maar wie het pas geopende wandelpad van Amsterdam naar Huizen uitkiest als route naar het Gooi, passeert authentieke stukjes zeedijk.

Achter de elektriciteitscentrale in Diemen ligt de vanwege oude doorbraken slingerende Zuiderzeedijk, met de steenbekleding slechts in het zicht voor wie de kruin van de dijk bewandelt.
De dertiende-eeuwse kleidijk omzoomt tegenwoordig IJ en IJmeer van Amsterdam via Diemen tot voorbij Muiden. In 1437 is de kleidijk verstevigd met palen en in 1737 aan de zeezijde voorzien van een laag stenen.
Twee sluizen, de Ipenslotersluis (naast de Zeeburgerbrug) en de Diemerdammersluis, zorgden voor de uitwatering van respectievelijk de Watergraafsmeer en het riviertje de Diem in de toenmalige Zuiderzee.

De Diemerzeedijk breekt in de loop der eeuwen verschillende malen door, waardoor het achterland onder water komt te staan. In de Tachtigjarige Oorlog speelt de dijk een rol bij de verdediging van Amsterdam. De troepen van de prins van Oranje veroveren de dijk tijdens het beleg in 1573 en snijden zo de aanvoer van proviand voor de Spaanse bezettingsmacht af.

Aan het eind van de negentiende eeuw wordt de Kustbatterij bij Diemerdam aangelegd, als onderdeel van de Stelling van Amsterdam.
Met de aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal in 1892 komt de Diemerzeedijk tamelijk geïsoleerd te liggen.
Na de afsluiting van de Zuiderzee in 1932 en de voltooiing van de Flevopolder ontstaat langs de dijk het IJmeer, met als buitendijks land onder meer natuurgebied De Vijfhoek.

De dijk die eeuwenlang het achterland beschermde tegen de waterwolf, valt daarna vervolgens zelf aan bedreigingen ten prooi.
In de jaren tachtig van de vorige eeuw raakt de Diemerzeedijk zwaar vervuild. Amsterdam gebruikt het deel langs het Amsterdam-Rijnkanaal bij de gemeentegrens van Diemen als stortplaats.
De vuilnisbelt moet opgeruimd als het IJmeer in beeld komt als bouwlocatie voor de wijk IJburg.

De erfgoedbeschermers van Heemschut kunnen zich een Amsterdam zonder Diemerzeedijk niet voorstellen en roeren zich samen met anderen.
Immers, van oudsher loopt deze tot aan de Waag op de Nieuwmarkt, in 1488 gebouwd als Sint-Antoniespoort. Ten oosten van de Kustbatterij bij Diemerdam kan men dit historisch geografische monument nog beleven in zijn authentieke vorm.
Heemschut participeert in de Vereniging tot Behoud van de Diemerzeedijk die vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw een groot aantal planologische procedures, toekomstmodellen en bestemmingsplannen in een lijvig dossier verzamelt.
Het jarenlang procederen en inspreken vindt Heemschut een mooi voorbeeld van een beschermingsactie die niet tot één object beperkt blijft.
Immers, de integrale beleving van de oude zeedijk is in het geding.
Heemschut voert daarom ook actie tegen de bouw van de wijk IJburg. Die komt er tien jaar later wel, maar als resultaat van de inspraak wordt tussen de bouwwerken op het kunstmatige eiland en de voormalige stortplaats een brede waterstrook geprojecteerd. De dijk is daar nu onderdeel van het Diemerpark.
De oude stortplaats is beveiligd, onzichtbaar ingekapseld en van een ingenieus waterzuiveringsysteem voorzien.

Rond de dijk, bijvoorbeeld op de zandplaat De Vijfhoek achter de elektriciteitscentrale, is een bijzondere biotoop ontstaan. De Vereniging tot Behoud van de Diemerzeedijk is inmiddels opgeheven en de door Heemschut verzamelde documentatie is in bruikleen afgestaan aan het hoofdstedelijke gemeentearchief.
Voor de huidige wandelaar en fietser resteert de mogelijkheid zich in de smalle strook geklemd tussen de bebouwing van Amsterdam en Diemen tegelijk ver in de natuur als diep in het verleden te wanen.

PETER SCHAT

(Door Ron Amesz 21-9-2011, 13:29 (Update 21-9-2011, 13:29))

Advertenties